Tretshmëria e plehrave kimikë dhe parimet e përzierjes së tyre në tretësirat ushqyese.

Kusht për përdorimin e një plehu të caktuar në plehërimin e lëngshëm (nëpërmjet sistemeve të ujitjes me pika) është tretshmëria e tij e plotë në ujë. Tretshmëria e një plehu përkufizohet si sasia maksimale e tij e tretur plotësisht në një sasi të caktuar ujit të distiluar në një temperaturë të dhënë. Tretshmëria e plehrave në ujë varet nga temperatura e këtij të fundit. Nqs, nuk realizohet tretja e plotë e plehrave në depozitë për shkak të temperaturës së ulët të ujit, mund të ngrohet depozita, por megjithatë zgjidhja më e mirë është të zvogëlohet përqendrimi i plehrave në solucion. Në tabelën e mëposhtme jepen të dhëna mbi tretshmërinë e disa plehrave  kimikë (shprehur në g/litër) në nivele të ndryshme të temperaturës së ujit.

Tabela 1. Tretshmëria në ujë e disa plehrave kimikë në varësi nga temperatura e ujit.

Temperatura e ujit Tretshmëria e plehrave në ujë (g/100 ml ujë)
KCl K2SO4 KNO3 NH4NO3 Ure
10 0C 31 9 21 158 84
20 0C 34 11 31 195 105
30 0C 37 13 46 242 133

Për të patur rezultate të mira është e domosdoshme zgjidhen plehrat më të tretshëm që disponohen. Shembuj të mirë të shkallës së lartë të tretshmërisë në ujë janë; nitrati i amonit, kloruri i potasit, nitrati i potasit, ureja, monofosfati i amonit dhe monofosfati i potasit. Sulfati i potasit është plehu me tretshmërinë më të ulët dhe prandaj duhet patur kujdes të zgjidhen prej tij format e hidratuara, por sidoqoftë, edhe në këto raste është e domosdoshme të kontrollohet shkalla e tretjes së tij, sidomos në dimër. Plehrat e kombinuar kristalore, janë praktikisht alternativa me e mire për tu shfrytëzuar ne plehërimet e lëngshme.

Kur tresim një pleh të caktuar kimik për formimin e tretësirave ushqyese, nuk duhet të tejkalohen kufijtë e tretshmërisë së tij. Përndryshe formohen precipitate të cilat mund të bllokojnë sistemin e ujitjes dhe për më tepër, nuk do të sigurohet përqendrimi i dëshirueshëm i elementëve ushqyes në tretësirë. Kështu p.sh, nëse tretshmëria e nitratit të potasit në temperaturë 20ºC është 209 g/L dhe do të përpiqeni të tresni 300 g/L, diferenca prej 91 gr/L do të mbetet e patretur dhe do të depozitohet në fundin e depozitës

Përshtatshmëria e plehrave në përzierje. Shumica e plehrave mund të përzihen me njëri tjetrin. Megjithatë, ekzistojnë kombinime të ndryshme të cilat janë problematike. Shembull tipik është përzierja e sulfatit të amonit (NH4)2SO4 me klorurin e potasit (KCl), që shoqërohet me uljen e ndjeshme të tretshmërisë së plehrave, për shkak të formimit të sulfatit të potasit (K2SO4). Përzierje të tjera problematike janë përzierjet e nitratit të kalciumit me fosfatet ose sulfatet, përzierjet e sulfatit të magnezit me mono dhe di amonin e fosfatit, përzierjet e acidit fosforik me hekurin, zinkun, bakrin dhe sulfatin e magnezit. Në mënyrë të përmbledhur mënyra e reagimit të plehrave kimikë në përzierje paraqitet në tabelën që vijon.

  Ure NH4NO3 (NH4)2SO4 Ca(NO3)3 KNO3 KCl K2SO4 CuSO4
Ure              
Nitrat amoni            
Sulfat amoni          
Nitrat kalciumi X        
Nitrat potasi      
Klorur potasi    
Sulfat potasi R X R  
Sulfat magnezi X R

√ = përputhet        x = nuk përputhet      Z = tretshmëri e reduktuar

Në raste të nevojës së përdorimit të plehrave që në një mënyrë, ose në një tjetër reagojnë me njëri tjetrin, është e domosdoshme të përdoren dy depozita për mbajtjen e plehrave, ose të përdoren ata në mënyrë të alternuar, veç nga njëri-tjetri. Në të kundërt, ndodh një precipitim i shpejtë i kripërave, shoqëruar me bllokimin e lotuesve (pikuesve). Intensiteti i këtij bllokimi është në varësi të temperaturës, pH dhe përqendrimit të të dy elementëve në solucion.

Mbulesat e disa plehrave (lëndët mbushëse të tyre), mund të krijojnë gjithashtu probleme, sepse, gjenerojnë shkumë, ose skorje në tretësirën e tyre. Këto mbetje mund të bllokojnë pikuesit, prandaj largimi sistematik i tyre është një nga masat që duhet të ndërmerren për të parandaluar bllokimet.

Reaksioni kimik i tokës (pH) dhe ndikimi i tij në të ushqyerit e bimëve.

pH është shkalla që përdorin kimistët për të matur aciditetin e tokës, substrateve artificial, ose tretësirave ushqyese. pH ka një ndikim të rëndësishëm në shkallën e përvetueshmërisë së elementëve ushqyes. Nivelet optimale të tij për të siguruar përvetueshmërinë maksimale të elementëve ushqyes janë 6-6.5.  Në grafikun e mëposhtëm, zona më e gjerë e sipërfaqes së ngjyrosur përfaqëson maksimumin e tretshmërisë së një elementi të caktuar kimik.

Ndikimi i pH ne tretshmerine e elementeve ushqyes.

Faktori kryesor që ndikon në pH e rizosferës (zona ku shtrihet sistemi rrënjor i bimëve është raporti NH4/NO3 në tretësirën ushqyese. Ky raport është sidomos i rëndësishëm në tokat ranore dhe substratet artificiale, që karakterizohen nga kapacitete të ulta buferike. pH përcakton disponibilitetin e fosforit për bimët, për shkak se ai ndikon në proceset e precipitimit/tretshmërisë dhe absorbimit/disorbimit të fosfateve.  pH influencon gjithashtu në shkallën e tretshmërisë së disa mikroelementëve (Fe, Mn, Zn) dhe në toksicitetin e disa të tjerëve (Al, Mn).

Forma në të cilën bimët absorbojnë azotin ndikon në prodhimin e sheqernave dhe në raportin anione/katione në bimë. Kur asimilimi i NH4 është dominant, bimët thithin më shumë katione se sa anione, jonet H+ clirohen nga sistemi rrënjor i bimëve dhe vlera e pH zvogëlohet. Asimilimi i kationeve NH4+ nga bima, bëhet ndërkohë pengesë për asimilimin e kationeve të tjera, Ca2+, Mg2+ dhe K+.

Kur bimët tërheqin më shumë azot në formën e NO3, do të thotë që tërheqin më shumë anione se sa katione dhe rrjedhimisht në tretësirë do të clirohen një sërë acidesh dikarboksilikë (citric, malik, etj) dhe grupe hidrokside OH-. Çlirimi i grupeve OH- rrit pH e rizosferës, ndërkohë që acidet e cliruara rrisin sasinë e fosforit të tretshëm, për shkak se karboksilatet  janë specifikisht të absorbueshme nga oksided e hekurit dhe argjilat, duke nxjerrë ndërkohë fosforin të lirë në tretësirën tokësore. Karboksilatet mund të rrisin gjithashtu tretshmërinë e hekurit dhe fosforit nëpërmjet formimit të chelateve. Kështu psh, citratet formojnë chelate me kalciumin , duke cliruar në këtë mënyrë fosforin që gjendej i lidhur në formën e fosfateve të kalciumit.

Në përputhje me argumentat e mësipërme, plehërimi ne formën e nitrateve NO3, është i rekomandueshëm për shkak se favorizon sintezën e acideve organike dhe fuqizon absorbimin e kationeve nga bimët, ndërkohë që foma amoniakale NH4 e kufizon këtë proces. Megjithatë, një të ushqyer 100% NO3, do ta rriste pH e rizosferës në vlera të padëshiruara (janë regjistruar vlera edhe më të larta se 8)  dhe në këtë mënyrë do të zvogëlonte shumë sasinë e fosforit të asimilueshëm dhe të disa mikroelementëve. Për këtë arësye rekomandohet që në plehërimet azotike të përdoret  përzierje në masën 80% nitrate dhe 20% trajta amoniakale.