Mozaiku i kastravecit (CMV).

 

 

Shenjat e sëmundjes.

Infeksionet ndodhin përgjithësisht brenda 15 ditëve pas trapiantimit si rrjedhoje e veprimtarisë së popullatave të afideve, të cilët e marrin virusin nga bimë spontane ose nga kulturat vjeshtore-dimërore. Shenjat e sëmundjes shfaqen brenda 1 muaji nga infeksioni dhe mund të skematizohen si më poshtë;

 

Nekroza letale.           Mbi vegjetacionin e ri shfaqen zona të vogla me ngjyrë të verdhë ose klorotike të lokalizuara midis nervaturave sekondare të gjethëzave, të cilat më pas marrin pamje të errët dhe të nekrotizuar. Shumë shpejt edhe hapësirat klorotike nekrotizohen, gjethet kthehen nga ana e poshtme dhe fillimisht në bishta e më pas mbi kërcellin duken rrypëzime karakteristike nekrotike. Sëmundja zhvillohet shumë shpejt drejt  pjesës së poshtme dhe bima vdes në harkun e 2-3 javëve pas shfaqjes së simptomave të para të sëmundjes.

Bime e prekur nga CMV.

Frutat që janë prezent duken të rrudhosur, të deformuar dhe me nekroza pak a shumë të shtrira. Në stadin final të sëmundjes frutat duken si të ziera për shkak se rënia progresive e gjetheve të bimëve i ekspozon ndaj veprimit djegës të diellit. Humbja e prodhimit mund të arrijë në 100%, të tij, megjithatë veprimi shkatërrues i nekrozës letale rrallë vërehet në sipërfaqe të mëdha.

 

Keqformimet gjethore. Bimët paraqesin trup të shkurtër, vegjetacion të frenuar dhe pamje shkurrore. Gjethet paraqiten me një numër të madh gjethëzash, me skaje të trashura dhe përgjithësisht të kthyera nga lart. Në raste të tjera sipërfaqja e gjethëzave  mund të jetë shumë e vogël dhe shpesh është e dukshme vetëm nervatura qendrore. Kjo shenjë njihet me termat nematofilia ose “lidhësja e këpucës”. Frutat rezultojnë me peshë të vogël dhe rrallë mund të shkojnë në pjekje të plotë. Humbjet e prodhimit llogariten deri në 30%.

Gjethe te deformuara per shkak te CMV.

Nekrozat e frutave. Bimët nuk tregojnë ndryshime të dukshme në gjethe, por frutat paraqesin nxirrje të brendshme në afërsi të pikës së bashkimit të bishtit. Zonat e nxira shkojnë drejt kalbëzimit, i cili e bën prodhimin të pa vlefshëm nga pikëpamja tregtare e ushqimore. Zakonisht preken katet e para të frutave, ndërsa ato të mëvonshme mundet që të rezultojnë më të mira. Humbjet e prodhimit luhaten nga 30-60%.

Fruta te prekur nga CMV.

Nanizmi major. Bimët paraqiten me pamje shkurrore ose fshese, i cili vjen si pasoje e shkurtimit të theksuar të ndërnyjeve të majës dhe të gjetheve. Gjethet janë me përmasa të vogla dhe me shtrembërime të indeve midis nervaturave. Zakonisht në pjekje arrijnë vetëm katet e para. Humbjet e prodhimit mund të jenë shumë të larta sidomos në mbjelljet në serra.          

Në domate virusi i mozaikut të kastravecit jep simptoma mjaft karakteristike, të cilat konsistojnë në deformimet e thella të gjetheve dhe mbi të gjitha në ngushtimin e sipërfaqes së tyre, të cilat në rastet më ekstreme reduktohen vetëm në nervatura; pra marrin pamje fijore ose siç njihet atë të “lidhëses së këpucës”. Bimët e prekura paraqesin, përveç sa u tha më lart, shfaqin edhe shkurtim të ndërnyjeve dhe shfaqjen e të ashtuquajturit “fshesëzim”.

 

Përhapja dhe epidemiologjia.

Sëmundja shkaktohet nga virusi i mozaikut të kastravecit, i cili është më pak persistent dhe ka aftësi infektuese më të ulët se sa virusi i mozaikut të duhanit (T.M.V.). Kalimi mekanik i tij nga një bimë në tjetrën nuk ndodh me anë të kontaktit gjatë shërbimeve kulturale, përkundrazi përhapja e tij realizohet me anë të afideve, të cilët në këtë rast konsiderohen vektorë shumë efikas.

Virusi i mozaikut të trangullit (C.M.V.) shkakton dëme shumë të rënda sidomos në kulturat e vona (verë-vjeshtë). Në disa zona, sidomos të ultësirës bregdetare, i vetëm ose në shoqërim me virusin e mozaikut të domates (T.M.V.), në vite të veçanta zvogëlon prodhimin edhe në mbi 50% të tij.

 

Masat e luftimit.

Kufizimi i kësaj sëmundje mund të realizohet me një eliminim të kujdesshëm të barërave të këqija, shumë prej të cilave mund të strehojnë virusin duke shërbyer si burim infeksioni dhe luftimin sistematik të afideve.

Çfarë është Këshilluesi Bujqësor?

Hortikultura është praktikisht dega më e rëndësishme e bujqësisë shqiptare. Ajo përfaqëson pa dyshim sektorin me rritjen më të shpejtë dhe po ashtu sektorin ku janë shënuar ndryshimet më të rëndësishme lidhur me teknologjitë e prodhimit të bimëve bujqësore. Gjithsesi, hortikultura shqiptare karakterizohet  nga një ndryshueshmëri e lartë lidhur me nivelin e teknologjive që praktikohen. Mungesa e njohurive të përshtatshme, konsiderohet si një nga pengesat më serioze për përmirësimin e teknologjive dhe rritjen e përmirësimin e cilësisë së prodhimit bujqësor, përmirësimin e efektivitetit të investimeve publike dhe private në bujqësi dhe natyrisht në rritjen e të ardhurave të familjeve fermerë.

Në këtë kontekst, ka lindur dhe është zhvilluar ideja e krijimit të një portali elektronik (Këshilluesi Bujqësor), që do të përcjellë në mënyrë të drejtpërdrejtë tek prodhuesit bujqësorë informacione dhe këshilla bujqësore të kualifikuara. Këshilluesi Bujqësor është një iniciativë e përbashkët e Universitetit Bujqësor të Tiranës, Drejtorisë së Informacionit Buqësor & Ekstensionit në Ministrinë e Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit  dhe Shoqatës Shqiptare të Hortikulturës.

Këshilluesi Bujqësor ka për mision të kontribuojë në rritjen e prodhimit bujqësor dhe të ardhurave të fermerëve shqiptarë, nëpërmjet përzgjedhjes, përgatitjes dhe shpërndarjes së informacionit dhe këshillave të kualifikuara për kultivimin e bimëve, shpejt dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë tek kultivuesit e bimëve.

Këshilluesi Bujqësor tenton të shndërrohet në referencën kryesore në gjuhën shqipe, të informimit dhe këshillimit on-line, fillimisht të kultivuesve të perimeve dhe pemëve frutore dhe më pas edhe prodhuesve të drithërave dhe kulturave foragjere, personelit të ekstensionit bujqësor dhe qendrave të informacionit bujqësor, furnizuesve të inputeve bujqësore dhe këshilltarëve bujqësorë privatë, studentëve dhe amatorëve të bujqësisë, etj.

Kultivarët kryesorë të mandarinës.

Klementina.

 

Është kryqëzim në mes nerënxës dhe portokallit. Bima ka rritje mesatare, kurorë të ngjeshur, të mbushur me degëza e gjethe. Është kultivar i qëndrueshëm, ruhet dhe transportohet pa dëmtime. Është e qëndrueshme ndaj të ftohtit, shkon mirë në toka të shëndosha dhe klimë të ngrohtë. Hyn në prodhim në vitin e 5-6-të pas mbjelljes, ka prodhim të lartë dhe të stabilizuar.

Klementina ka pjekje të hershme deri të mesme. Fruti ka formë sferike, të shtypur në majë dhe pak të zgjatur nga ana e bishtit. Diametri mesatar i frutit shkon deri 5 cm ndërsa pesha 62 gr. Ngjyra në pjekje është portokalli e kuqërremtë e pasur me gjëndra eterovajore. Trashësia e lëvores është e hollë dhe shqitet lehtë nga tuli. Kur shartohet mbi trifoliatë lëkura është pak më e trashë. Tuli përmban 8-12 thela me ngjyrë të portokalli te mbyllur, të ngjeshura, me lëng të ëmbël, aromatik dhe shumë tërheqës në ngrënie. Përmban mesatarisht 4 fara në frut, me madhësi të vogël, por përgjithësisht formon fruta pa farë (partenokarpikë) dhe kjo i shton vlerat e saj.

Klementina.

 

 

Satsuma.

 

Bima ka rritje të kufizuar, të  shkrifët, me gjethe shumë të mëdha, me prirje të vogël periodiciteti dhe që plaket shpejt në kushte agroteknike të kufizuar. Është e qëndrueshme ndaj temperaturave të ulta në fillimet e vegjetacionit. Shkon mirë e shartuar mbi trifoliat dhe u qëndron temperaturave të ulta. Shartuar mbi nerënxë dhe në ambjente alkalinë sjell fruta me cilësi të dobët

Frutat piqen në periudhën Tetor – Nëntor. Nuk duhen lënë gjatë në bimë sepse prishin cilësinë duke humbur lengshmërinë. Forma e frutit është rrumbullake, e shtypur në dy polet, me peshë  mbi 70 gr. Fruti i pjekur ka ngjyrë të verdhë me një unazë jeshile të theksuar në   pjesën e kurorës, që dallohet qartë në fazën e vjeljes  së prodhimit. Lëkura është e trashë, me strukturë të shkrifët dhe sfungjerore. Në fazën e pjekjes shkëputet lehtë nga tuli në pjesën e bishtit dhe ka prirje të copëzohet gjatë pastrimit të lëvores. Përmbajtja e sheqerit është e mirë, numri mesatar i farave në frut është më pak se 1, por përgjithësisht frutat rezultojnë pa farë.

Satsuma.

Avana

 

Është kultivar me origjinë kineze. Në vendin tonë është e përhapur përgjatë bregdetit Jonian. Bimët kanë rritje mesatare, kurorë kupore-globoze, shumë prodhimtare. Është e ndjeshme ndaj të ftohtit dhe shfaq periodicitet në prodhim. Nënshartesa më e preferuar është nerënxa dhe kjo është arsyeja që nuk është tolerante ndaj të ftohtit. Këshillohet të mbillet përgjatë bregdetit jonian. Jashtë kësaj zone duhet te mbillet vetëm ne mjedise te mbrojtura nga erërat e ftohta.

Frutat janë me formë plloçake, të shtypur në të dy anët, me peshë deri 50 gr. Tuli përbehet nga 8 – 11 thela që ndahen lehtë dhe që kanë një kolonë ndarëse karpelare të theksuar. Ka shumë lëng të ëmbël, pak të athët, por shumë aromatik. Nga ana e bishtit lëkura është pak e ngritur e pajisur në brendësi me një  mikrofrut të ngjashëm me portokallin Navel. Lëkura është e hollë, ngjyrë portokalli/kashtë e shndritshme, e ashpër në sipërfaqe, e pasur me gjëndra eterovajore që dalin mbi sipërfaqe. Trashësia e lëkurës është mesatarisht e hollë. Shqitet lehtë nga tuli.

Frutat piqen në periudhën Dhjetor-Janar. Lidhja e tyre me degëzën nuk është e fortë dhe ndodh që frutat rrëzohen në tokë nga erërat e forta. Frutat janë pak të qëndrueshëm në ruajtje dhe transport.

Avana.

 

Unshiu (Kagoshima).

Ka origjinë Japoneze dhe rrjedh prej grupit të Satsumave. Bima në kushtet e klimës së ngrohtë është shumë prodhuese, në kushte të tjera shfaq periodicitet në prodhim. Shartuar mbi trigjethesh është e qëndrueshme ndaj temperaturave të ulëta të  fillim pranverës, ndërkohë që mbi nerënxë është e ndjeshme ndaj temperaturave të ulta dhe pëson dëmtime.

Ka prirje të fortë për të dhënë fruta partenokarpikë. Fruti gjendet në dy forma; plloçake, lëkurë hollë të lëmuar dhe në formë dardhe, lëkurë trashë me shumë fara. Frutat e pjekur kanë ngjyre të verdhe – portokalli, lëkurë që shqitet lehtë  dhe që copëzohet gjatë pastrimit të lëkurës. Pesha mesatare e frutit shkon deri 70 gr. Tuli përbëhet nga 7-11 thela me ngjyrë portokalli të mbyllur, të mbushura më lëng aromatik të shijshëm.

Koha e pjekjes është në periudhën Tetor – Nëntor . Në tejpjekje frutat i keqësojnë në mënyrë të dukshme cilësitë e tyre organoleptike.

Unshiu.

Sanguine.

 

Është pak i përhapur në Shqipëri. Bima ka rritje mesatare, forma e kurorës është  kupore – globoze, mbushur me degëza dhe gjethe. Kërkon klimë të qëndrueshme, toka të mira dhe pjellore, aciditet neutral dhe shkon mirë mbi nënshartesën nerënxë. Jep prodhime të larta por me periodicitet të theksuar në vartësi të klimës dhe teknologjisë së prodhimit. Piqet në muajin Nëntor, frutat mund të qëndrojnë në bimë deri në Mars, duke  përmirësuar ndjeshëm cilësitë e tyre organoleptike.

Lulet janë vetpjalmuese. Fruti ka formë të rrumbullakët, të shtypur në majë, me buzë të dukshme dhe të thelluara nga ana e bishtit. Pesha e frutit është mbi 60 gr. Lëkura në pjekje është me ngjyrë të verdhë dhe nuanca të kuqërremta, e trashë,  shqitet me pak vështirësi nga tuli dhe është e  pasur me gjëndra eterovajore. Tuli ka 7 – 12 thela të mbushur me lëng ngjyrë portokalli/të kuqërremtë, është shumë i shijshëm dhe aromatik.  Ka shumë fara në frut, që ja ulin shumë vlerën tregëtare.

Sanguigno.

Tangerina.

 

Bima është me kurorë të madhe dhe shumë karakteristike në grupin e mandarinave. Ka shumë degë dhe degëzime të pajisura me fillesa gjembash. Është kultivar me prodhim të përvitshëm, të shpërndarë mirë në kurorë. Shkon mjaft mirë mbi nënshartesë trifoliatë dhe klonet e saj.

Fruti në pjekje ka ngjyrë të kuqe – portokalli, lëkurë të ashpër, me gjëndra eterovajore të dallueshme në sipërfaqe të frutit. Pesha e frutit është mbi 50 gr. Lëkura është e hollë, shqitet me vështirësi nga tuli, është e qëndrueshme në transport dhe ruajtje. Tuli përbëhet nga 10 – 12 thela, të mbushura me lëng të verdhë, të hapur dhe aromë karakteristike vajgurore që ja ul vlerën tregtare. Përmban shumë fara të vogla poliembrionale

Pjekja fillon në fund të muajit Dhjetor. Kur qëndron në bimë i përmirëson ndjeshëm treguesit organoleptikë.

Tangerina.

Çfarë ofron “Këshilluesi Bujqësor”?

Artikuj profesionalë;             Në rubrikën “Biblioteka e Këshilluesit Bujqësor” do të gjeni një numër të madh rubrikash lidhur me aspekte të përgjithshme të kultivimit të bimëve, ose veçori të kultivimit të bimëve të veçanta. Në  secilën nga nën rubrikat do të gjeni një numër të madh artikujsh profesionalë. Klikoni në shenjën përkatëse në fundin e secilës nën rubrikë për të gjetur listën e plotë të artikujve që përfshihen në secilën prej tyre. Artikujt më të fundit mund ti gjeni gjithashtu të listuar edhe në rubrikën “Të reja”.

Kërkoni;                                 Shkruani termin/termat për të cilët jeni të interesuar dhe klikoni mbi ikonën përbri. Këshilluesi do të listojë të gjithë artikujt ku përfshihet termi/termat tuaj.

Pyesni Këshilluesin Bujqësor; Nëse keni një problem specifik në fermën tuaj, mund të konsultoheni me Këshilluesin Bujqësor. Klikoni në rubrikën përkatëse dhe dërgoni pyetjen tuaj. Këshilluesi Bujqësor do të angazhojë ekspertët e tij më të kualifikuar për t’ju përgjigjur pyetjes suaj.

Përgjigjet e pyetjeve;             Këshilluesi Bujqësor u përgjigjet pyetjeve të lexuesve të vet. Shumë prej përgjigjeve do të jenë të hapura për komente plotësuese nga profesionistë të tjerë, ose reagimet e vetë lexuesve.

Dokumentarë profesionalë;  Klikoni në rubrikën “Dokumentarë profesionalë” për të parë listën e plotë të dokumentarëve që trajtojnë aspekte të ndryshme të teknologjive të prodhimit të bimëve.

Galeria e fotove;                    Keni në dispozicion një galeri të shumëllojshme ku përfshihen kultivarë, praktika kultivimi, simptoma të sëmundjeve dhe dëmtuesve të bimëve, simptoma të çrregullimeve fiziologjike, etj. Fotot janë të shoqëruara me shpjegime që do ti bëjnë ato të dobishme për tu konsultuar dhe ndihmuar në shpjegimin e fenomeneve që mund të vëreni në bimët tuaja.

Këshilla të ditës;                     Do të mund të gjeni këshilla dhe rekomandime për shërbimet e ditës.

Prognozë dhe sinjalizim;       Do të informoheni për mundësinë dhe kohën e shfaqjes së sëmundjeve dhe dëmtuesve më të rëndësishëm, si edhe me rekomandimet për të parandaluar dëmet në bimët tuaja.

Informacion për tregjet;       Do të informoheni për çmimet e shitjes së prodhimeve bujqësore dhe tendencat e tregjeve vendase dhe rajonale.

Inpute bujqësore;                  Mund të gjeni informacion për inpute bujqësore (fara, fidana, plehra, pesticide, makineri bujqësore), karakteristikat dhe mënyrën e përdorimit të secilës prej tyre.

Parashikimi i motit;               Në mënyrë grafike do të informoheni për motin dhe parashikimin e tij për tre ditë në vijim. Në informacion përfshihet edhe temperature e ajrit në momentin që vizitoni Këshilluesin, si edhe parashikimi i temperaturave maksimale dhe minimale për ditët në vijim.

Regjistrohuni;                        Nëse regjistroheni si përdorues i Këshilluesit Bujqësor (plotësoni kërkesat e thjeshta të formularit që shfaqet në ekran) do të përfitoni informacione dhe shërbime të tjera.

Çrregullimet fiziologjike të agrumeve.

 

Djegia nga dielli.

Djegia nga dielli ndodh gjatë muajve te nxehte te vitit. Shenjat e dëmit shfaqen tek gjethet, degët dhe frutat. Simptomat në gjethe shfaqen si djegie dhe indet e prekura marrin ngjyrë kafe. Zonat e dëmtuara në fruta kanë ndryshime të theksuara të ngjyës, ndërsa në fazat e mëvonshme ndodh tharja e pjesëve të ekspozuara të lëkurës dhe të tulit. Me qenë se ngjyra e zezë absorbon më shumë nxehtësi, frutat e ndotur me jashtëqitjet e insekteve janë më tepër të prirur të dëmtohen nga djegia. Streset e lagështirës gjatë muajve të verës e rëndojnë këtë problem edhe më shumë.

Gjethe e demtuar nga djegia diellore.

 

Dëmtimet nga temperaturat e ulta.

Ngricat mund të dëmtojnë si bimët ashtu edhe frutat e të gjithë kultivarëve të agrumeve. Limonceli dhe limoni janë më të ndjeshmit. Portokalli dhe qitro janë mesatarisht të ndjeshëm ndërsa mandarinat janë më të qëndrueshmet. Frutat dëmtohen zakonisht kur temperaturat bien nën 0 ºC për një periudhë nga disa orë ne disa dite ne varesi te shkalles se temperatures dhe te lageshtise ajrore.

Pemët e reja (fidanët) mund të mbrohen me sukses nga i ftohti duke i ujitur kur priten ngrica, duke i mbuluar ato me kashtë i apo fletë plastike. Në rastin e përdorimit të qeseve plastike sigurohuni që të ndërtoni një skelet mbajtës në mënyrë që fleta plastike të qëndrojë larg nga masa gjethore e pemës.

Bime e demtuar nga ngricat.

 

Çarja e frutave.

Besohet se ky është një problem i lidhur me çrregullimet ujore në bimë si dhe me trashësinë dhe pjekurinë e lëkurës së frutës. Për këtë arsye, bimët nuk duhet të ekspozohen ndaj streseve ujore. Çarja e frutave është një problem serioz tek limonët. Ujitjet e lehta e të shpeshta gjatë muajve të verës e zvogëlojnë frekuencën e çarjes së frutave.

 
 
 
 

Carja e frutave.

 

Kokrrizimi (qelqëzimi ose tharja e sektorëve të veçantë të frutit).

Kokrrizimi, i njohur ndryshe si qelqëzimi apo tharje e sektorëve të veçantë të frutit, është një çrregullim fiziologjik i agrumeve që sjell pakësimin e lëngut të ekstratueshëm prej tyre dhe nganjëherë formimin e zgavrave të thatë në brendësi të frutit. Ngrirja dhe djegia diellore shkaktojnë dëmtime që mund të ngatërrohen me kristalizimin, por ndërsa të parat shkaktojnë thjesht sektorë të tharë në frut, qelqëzimi shoqërohet me formimin e një xheli specifik.

Faktorët që mund të çojnë në qelqëzimin e frutave janë të shumtë. Ata përfshijnë pjekjen e parakohshme të frutave, frutat e mëdha, vegjetacionin e tepruar të pemëve, dëmtimet e rënda nga merimanga, moti i ftohtë, i thata dhe me erë. Edhe gjendja ujore e pemës dhe mënyra e ujitjes kanë ndikim në kokrrizimin. Frekuenca e lartë e ujitjeve favorizon qelqëzimin. Në përgjithësi, praktikat kulturale që nxisin rritje e bujshme të pemëve nxisin dhe zhvillimin e qelqëzimit.

 
 
 
 

Qelqezimi i frutave.

 

Dëmtimi nga breshëri.

Dëmtimi nga breshëri shfaqet në formën e çngjyrimit të sipërfaqes, copëtimit, rënies së gjetheve apo dëmtimin fizik të gjetheve dhe degëve. Grisjet e gjetheve të mëdha vihen re shpesh në raste të tilla. Frutat, degëzat dhe degët e mëdha mund të shfaqin rrjepje të lëkurës dhe të lëvoreve. Me kalimin e kohës dëmtimet në degëza dhe degët e mëdha rrethohen nga inde të kallusuara. Dëmtimi te frutat që janë pranë pjekjes mund të ngjajnë si dëmtim nga çukitja e zogjve. Përveç dëmtimit direkt të shkaktuar nga breshëri, dëmi i shkaktuar nga goditja mund të shërbejë si pikënisje infeksioni për sëmundjet kërpudhore dhe bakteriale.

 
 
 
 

Demtimi i bimeve nga bresheri.

 

Cikatricet nga era .

Ky dëmtim ndodh nga degëzat, gjembat apo gjethet që fërkohen pas frutave të rinj. Zona e dëmtuar rritet bashkë me frutin dhe zmadhohet gradualisht ndërkohë që ky i fundit rritet. Në kundërshtim me cikatricet që formohen për shkak të dëmtimit nga insektet, ky lloj dëmtimi zakonisht është sipërfaqësor dhe forma e tij mund të tregojnë se nga ka ardhur gërvishtja. Dëmtimi prek zakonisht vetëm bukurinë e frutave, sidoqoftë ai ul cilësinë e tyre.  Për të zvogëluar dëmtimet nga era, degët e thara e të sëmura duhet të hiqen menjëherë pas vjeljes së frutave. Në zona me shumë erë, mund të ndërtohen barriera për thyerjen e erës dhe për të ulur shpejtësinë e saj.

 

Papajtueshmëria e nënshartesës me mbishartesën

Mungesa e aftësisë së dy bimëve të ndryshme, të shartuara me njëra tjetrën, për të sjellë një bashkim të suksesshëm dhe për tu zhvilluar në një bimë të vetme quhet papajtueshmëri. Në vitet e para bima rritet normalisht, por me kalimin e kohës bima fillon të refuzojë lidhjen. Papajtueshmëria bëhet e dukshme në formën e deformimeve (çrregullimit) anatomike në vendin e bashkimit, formimin e rrudhosjes, nekrotizimin e lëvores, etj. Në raste të tilla pengohet lëvizja normale e ujit dhe e elementëve ushqyes në bimë dhe për pasojë prodhimi i saj është me i vogël.

Crregullimet per shkak te mosperputhjes se nenshartese me mbishartesen.

Rrallimi i frutave në mollë.

Rrallimi i frutave mundëson krijimin e një ekuilibri të qëndrueshëm midis rritjes vegjetative dhe frutifikimit në bimë.  Rezultati më i dukshëm i rrallimit të frutave është përmirësimi i dukshëm i cilësisë së frutave të mbetur në bimë, por rrallimi i frutave është një masë e rëndësishme edhe për të penguar plakjen e parakohshme të bimëve, si edhe për të shmangur periodicitetin në prodhim.

Numri i frutave në bimë kushtëzohet nga dendësia e mbjelljes. Kështu p.sh; 

  • Ne pemëtoret me 1000- 2000 bime/ha                         60-50 kg fruta, ose mesatarisht 300-250 fruta/bime me peshe mesatare 200-250  gr.
  • Ne pemëtoret me 2200-2800 bime/ha                         30-25 kg fruta ose mesatarisht deri 150-130  fruta/ bime me peshe mesatare  220-250 gr.

Si rregull në dispozicion te çdo fruti në bimë duhet të jenë mesatarisht 40-50 gjethe. Në mënyrë më të detajuar varësia e numrit të frutave në bimë nga mosha e tyre paraqitet në tabelën që vijon;

 Mosha e bimës   Perimetri i trungut  (cm)  Seksioni i trungut (cm)  Nr. frutave/bimë
2- 3 25 – 30 5-7 25-30
4-5 31-35 7-9 41-50
5-7 36 – 40 10-12 51- 65
Mbi 8 > 50 >15 >100 – 80

 

Rregullat bazë të rrallimit të frutave.

 

  • Numri i frutave në bimë kushtëzohet nga; mosha e bimës, numri bimëve njësi/sipërfaqe dhe pesha mesatare e frutit.
  • Për asnjë arsye nuk duhet të lejohet formimi i frutave në pemëtoret e  vitit te pare dhe te dyte. Në të kundërt do të pengohet dhe kufizohet rritja vegjetative e bimëve. 
  • Ngarkesa e bimëve me fruta duhet të rritet gradualisht duke filluar nga viti i trete deri ne vitin e peste ku bima duhet te marri ngarkesën maksimale.
  • Për kultivarët mbi nënshartesa me rritje të fuqishme,  ne vitet e para pas mbjelljes këshillohet te lihen 4-5 kg  fruta/ bime ose  rreth 20-25 fruta qysh ne vitin e dyte pas mbjelljes me qëllim që të  frenohet rritja e bujshme  vegjetative dhe të nxitet veshja  e bimëve me degëza prodhuese.

 

Mënyrat e rrallimit të frutave te mollës janë të ndryshme;  me dorë,  mjete mekanike dhe përmes përdorimit të preparateve të ndryshme kimike.

 

Rrallimi i frutave me dore. Rrallimi i frutave me dore bëhet në dy etapa; kur frutat e lidhur kanë arritur madhësinë e një lajthie dhe i dyti rreth 3 jave përpara pjekjes se frutave. Rrallimi i frutave me dorë aplikohet domosdoshmërisht edhe 2-3 jave përpara pjekjes, ose ne rastet e rrallimit me preparate kimike apo me mjete mekanike. Rrallimi me dorë konsiderohet si metoda më e saktë, por edhe më e kushtueshme pasi konsumon shumë fuqi punëtore. Pavarësisht këtij fakti  për  fermat tona me sipërfaqe të reduktuara dhe ku punimet kryesore i kryen vetë fermeri, operacioni i rrallimit përbën një mundësi reale për të kontrolluar ngarkesën e pemës dhe përftuar prodhim më cilësor.

Rrallimin i frutave me anë të preparateve kimike.   Rrallimi frutave me preparate kimike këshillohet te behet vetëm 3-5 vite pas mbjelljes së bimëve,  ne varësi te kultivarit dhe përgjithësisht pas konsolidimit te kurorës. Ne ketë rast  kujdes i veçante behet ne përzgjedhjen e preparatit , reagimin e kultivarit dhe ngarkesën vjetore qe pemëtorja  mbart  ne çdo vit vegjetativ. 

Për ndërhyrjet rralluese me preparate kimike aplikohen preparate dhe doza të ndryshme në varësi të moshës dhe gjendjes fizike të bimëve.

  • Në blloqet me mollë në moshën 5 – 7 vjeçare rrallimi  bëhet me ethrel në fillim të lulëzimit me doze  20 cc/100 litra ujë. 
  • Për blloqet në prodhim të plotë dhe me moshë mbi  8 – 10 vjeçare doza e ethrelit për rrallimin e frutave rritet deri në  25-30 cc/100 litra ujë.

Nëse pas trajtimit në lulëzim kemi sërish një numër të madh frutash në bimë, duhet të kryhen ndërhyrje të  tjera, dhe konkretisht;

  • Kur  numri i frutave të lidhur është i lartë                  Carbaryl 50-60 cc/ + Benzilamid 10% me dozë 100 cc / në 100 litra ujë kur fruti ka arritur madhësinë 12-14 mm diametër.
  • Kur numri i frutave të lidhur është shumë i lartë        një ndërhyrje e parë  me Carbaryl me 50-60cc/hl + NAA (3,3%) me 15-30 cc/hl kur frutit ka diametër 12 mm, e ndjekur nga një  tjetër pas 4-5 ditësh me  përzierje  Carbaryl 50-60cc/hl + BA (10%) 70-100cc/hl.

Për të rritur efektivitetin e rrallimit, preparatet kimike që përdoren për këtë qëllim shpesh shoqërohen më vajra specifikë.

Rrallimi i frutave me mjete mekanike kushtëzohet nga ngarkesa me fruta dhe përgjithësisht  behet pas te ashtuquajturit  ‘rrëzim i Qershorit’.

Shërbimet agroteknike ne pemëtore gjate muajit Janar.

Jemi ne zemer te dimrit. Shumica e pemeve frutore dhe sidomos atyre gjethe renese jane ne qetesi te thelle. Toka ne pemtore mund te jete e lagur , mund te jete e mbuluar me  debore. Koha mund te jete  e ftohet,mund te bjere shi.

 

Kujdes !

  • Mos  krasit, mos mbill peme ne shi e ne te ftohet.
  • Mos puno token, mos hap gropa per mbjellje fidanash ne toke te lagur, ne balte, mos hip ne peme me këmbë me balte.
  • Nqs ke  akoma ullinj pa vjele mos vil ne kohe te ftohte dhe sidomos  nese perdor shufren për te vjele. Plaget e krijuara mbyllen me veshtiresi dhe jane shkaku kryesor  i kancerit të ullirit.

 

Çfarë mund te bëni ne mot te keq ?

  • Transporto plehun organik ne parcele.
  • Kontrollo pompat, sprucatoret, programatoret, sidomos pas ngricave.
  • Pastro kanalet e ujrave te larta.
  • Pastro dhe thello kanalet ose vijat kulluese. 

 

Çfarë  mund te bëni ne kohe  te mire?

  • Krasitje te pemeve (ne zonen e ulte dhe ate kodrinore ), te ullinjeve,  te vreshtave. Krasit me pare pemet qe celin shpejt (bajamet, kajsite, kumbulllat kino japoneze).

 

Kujdes! Pemet, por sidomos ullinjte e prekur nga kanceri, krasiti mbasi ke krasitur gjithe pemet e shendetshme, digji menjëhere deget e ketyre pemeve, dizifekto plaget, dhe gjithe pemen pas krasitjes me preparate me baze bakri.

  • Nqse nuk ke perfunduar punimin baze ne vjeshte, vazhdo punimin , por jo ne balte, vetem kur toka ka lageshti normale.
  • Bej pleherimin me pleh organik te kalbur.
  • Ne tokat e pjerreta, hap tava uje mbledhese rreth  trungut te pemes, sidomos ne ullinjte e vjeter, ne tokat kodrinore  qe kjo eshte tradit,  nuk duhet harruar.
  • Bej mbjelljet e reja te pemeve frutore gjetherenese (pjeshke, kajsi , molle arre lajthi, vreshtit etj.)

Karakteristikat agronomike të kultivarëve kryesore të mollës me pjekje të vonë.

Baujade.

  • Bima e tipit  normal,  kurore te larte, degët kryesore me qëndrim horizontal.   
  • Nënshartesa e përshtatshme M9.
  • Koha e lulëzimit e mesme ne te vonë, koha e pjekjes 10 ditori pare i Tetorit.
  • Fruti mesatar me peshe  210-235 gr, forma e frutit trung koni i shkurtër, homogjen.
  • Ngjyra baze e gjelbër, ngjyre te ndërmjetme nuk ka, ndryshku mbi frut ne trajte rrjete te holle.
  • Tuli i bardhe me ngjyrime te gjelbra, fin, i lëngshëm, soda, shija jo e ëmbël.
  • Përmbajtja e sheqerit 11.8 ° brix, aciditeti 8.7 gr(acid malik). 

 

Baujade.

Fuji.

  • Bima e tipit normal, fuqia rritëse e larte, krahët  horizontal.
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9.
  • Koha e lulëzimit mesatarisht e hershme, koha e maturimit 10 ditori i dyte i Tetorit
  • Pesha mesatare e frutit 284 gr, forma e frutit cilindrike pak homogjene.
  • Ngjyrimi i fundit eshte i gjelbër i qarte, mbingjyrimi  roze  ne tulle ne 66 % te sipërfaqes.
  • Ndryshku, mungon.
  • Tuli i bardhe, i lëngshëm, fin, me shije shume te ëmbël, me ere te lehte ne ngrënie.
  • Përqindja e sheqerit 14.7 grade brix
  • Aciditeti 4.54 gr  acid malik/litër.

Fuji.

Grany Smith.

  • Bima e tipit normal, fuqia rritëse e larte, krahët  me tendence horizontale.
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9.
  • Koha e lulëzimit mesatarisht e vone, koha e maturimit 10 ditori i pare i Tetorit.
  • Pesha mesatare e frutit 240-245 gr, forma e frutit trung koni e shkurtër, homogjen.
  • Ngjyrimi i fundit,  i  gjelbër, mbingjyrim  nuk ka.
  • Ndryshku, prezent rreth kavitetit te bishtit.
  • Tuli i bardhe fin, krokant ne ngrënie, shija mesatarisht e ëmbël, shume acid.
  • Përqindja e sheqerit 12.1 grade brix
  • Aciditeti 8.4gr  acid malik/ litër.

Granny Smith.

Karakteristikat agronomike të kultivarëve kryesore të mollës me pjekje të mesme.

 

Lutz Golden.

  • Bima e tipit normal, fuqia rritëse mesatare, krahët  te mbledhur.
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9.
  • Koha e lulëzimit mesatare,  koha e maturimit 10 ditori i pare i Shtatorit.
  • Pesha mesatare e frutit 197-200 gr, forma e frutit mesatarisht   konike.
  • Ngjyrimi i fundit,  e verdhe, mbingjyrim  nuk ka.
  • Ndryshku, mbi 10% te sipërfaqes
  • Tuli i bardhe krem, fin, sheqeror, me shije te mire.
  • Përqindja e sheqerit 13.1 grade brix
  • Aciditeti 3.3 g  acid malik/ litër.
  • Bima e tipit  spur, fuqia rritëse mesatare, krahët  te mbledhur.
  • Nënshartesat   e këshillueshme M26 dhe MM106.
  • Koha e lulëzimit, mesatare, koha e maturimit 10 ditori i pare i Shtatorit
  • Pesha e frutit 250-260 gr, koni homogjen, brinjezimi vetëm ne kurore.
  • Ngjyrimi i fundit,  i gjelbër i qartë, mbingjyrimi  vere e vijëzuar , mbi 90-100%.
  • Tuli ngjyre e bardhe-krem, i lëngshëm, fine, krokant ne ngrënie,mesatarisht i ëmbël.
  • Përqindja e sheqerit 12.2-12.5 grade brix.
  • Aciditeti 2.5-2.7 gr  acid malik/ l.

 

Lutz Golden.

 

Renetta e Kanadasë.

  • Kultivar triploid me origjine jo shume te qarte.
  • Bima e tipit  normal,  fuqia rritëse e larte , krahët  horizontalw.
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9.
  • Koha e lulëzimit, mesatare, koha e maturimit 10 ditori i pare i Shtatorit.
  • Pesha mesatare e frutit 227-230 gr, forma e frutit- pjatore jo homogjene.
  • Ngjyrimi i fundit,  i gjelbër i verdhe, mbingjyrim  nuk ka.
  • Ndryshku, deri 10% te sipërfaqes dhe me shtrese te trashe.
  • Tuli ngjyre e verdhe-krem, i trash, i shijshëm, por jo i lëngëzuar.
  • Përqindja e sheqerit 11.5 grade brix.
  • Aciditeti 9.7gr acid malik/ 1 litër – lëng.

 

Renetta e Kanadase.

 

Starking.

  •  Bima e tipit  normal, fuqia rritëse mesatare e larte, krahët  tendencialisht te ngushtë
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9
  • Koha e lulëzimit, mesatare, koha e maturimit 10 ditori i  pare i Shtatorit
  • Pesha mesatare e frutit 225 gr, forma e frutit- trung koni 
  • Ngjyrimi i fundit,   i verdhe – gjelbër, mbingjyrimi, roze me shirita  ne 60-75% e sipërfaqes
  • Tuli ngjyre te bardhe ne krem,  i lëngshëm, me shije te mire.
  • Përqindja e sheqerit 12.07 grade brix
  •  Aciditeti 1.67 gr acid malik/ 1 litër –lëng.

 

Starking.

Golden Delicious.

  •  Bimw normale, me krahë  ½ te mbledhur                             
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9 dhe MM106.
  • Koha e lulëzimit mesatare, ½  fertil,  pjalmëzuesit e rekomanduar, R.Delicious, G.Smith, etj
  • Koha e maturimit 10 ditori i tretë i Shtatorit.
  • Pesha mesatare e frutit  200-210 gr, diametri kryesor  85  mm.
  • Forma e frutit drejt   konikes.
  • Ngjyrimi i fundit,  i verdhë me pikëzime, mbingjyrim  nuk ka.
  • Ndryshku, mbi 30-50% të sipërfaqes
  • Tuli i bardhë krem, sheqeror, me shije të mirë, ruhet  dobët
  • Përqindja e sheqerit 13.6 gradë brix
  • Aciditeti 3.6 gr  acid malik/ litër.

 

Golden Delicious.

Karakteristikat agronomike të kultivarëve kryesore të mollës me pjekje të hershme.

Mondial  Gala.

  • Bima e tipit normal, fuqia rritëse mesatare , krahët  te mbledhur
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9,  lulëzimi mesatare, maturimi 10 ditori i dyte i Gushtit
  • Pesha mesatare e frutit 195-198 gr, forma e frutit trung koni e shkurtër.
  • Ngjyrimi i fundit,  i verdhe, mbingjyrimi  roze e këndshme,  mbingjyrim kultivari 62-88 %.
  • Ndryshku, fin dhe vetëm rreth kavitetit te bishtit.
  • Tuli ngjyre krem, krokant ne ngrënie, e lëngshme qe shkrin, shije te mire.
  • Përqindja e sheqerit 11.9-13.7 grade brix
  • Aciditeti 4.2-5 gr  acid malik/ litër.

Mondial Gala.

 

Delbarestivale.

  • Bima e tipit normal, fuqia rritëse mesatare, krahët me tendence te mbledhur
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9.
  • Epoka e lulëzimit e mesme, epoka e maturimit 10 ditori i trete i Gushtit
  • Pesha mesatare e frutit 190-200 gr, forma e frutit trung koni i shkurtër, homogjen.
  • Ngjyrimi baze, gjelbër  ne te verdhe, Lëkura e lëmuar pa prezence te ndryshkut.
  • Mbingjyrimi  roze me breza ne 10- 30% te sipërfaqes, e lehte roze ne aranxhate.
  • Ndryshku mbi frut, shume pak dhe vetëm ne kavitetin e bishtit frutit.
  • Tuli i bardhe, i lëngshëm, sapunor i butë.
  • Përqindja e sheqerit 12.5 grade brix,   Aciditeti 5-5.4.2  acid malik.
 
 

Delbar Estivale

 

Royal Gala .

  • Bima e tipit  normal, fuqia rritëse mesatare, krahët  te mbledhur
  • Nënshartesa   e këshillueshme M9
  • Epoka e lulëzimit, mesatare, epoka e maturimit 10 ditori i pare dhe dyte i Gushtit
  • Pesha mesatare e frutit 185-190 gr, forma e frutit- trung koni e shkurtër, homogjene
  • Ngjyrimi i fundit,   i verdhe. mbingjyrimi  roze ne aranxhate me vijëzime ne 80-85%
  • Ndryshku, fin përreth kavitetit te bishtit(kupës)
  • Tuli ngjyre krem e verdhe,  i lëngshëm, krokant, mesatarisht i ëmbël, aciditet i këndshëm.
  • Përqindja e sheqerit 12-13.5 grade brix
  • Aciditeti 3.9-4.5 gr acid malik/ 1 liter –lëng.

 

Royal Gala